ضرورتى ندارد . همچنين در اين مقدمه دربارهء « ابن العلقمى » وزير ، لازم به نظر مى رسد كه براى خوانندگان گرامى توضيحى داده شود و آن اين است كه در منابع اهل سنت و آثار مولفانى كه انقراض حكومت خليفگان عباسى را براى اسلام و مسلمانان صدمه‌يى جبران ناپذير تصور مى كرده‌اند او را متهم كرده‌اند به اينكه براى هلاكو نامه نوشته و او را به لشكر كشى به بغداد فرا خوانده است و حال آنكه اين موضوع از لحاظ تاريخى ثابت نشده است و نبايد آنچه را كه نويسندگانى چون ابن تغرى - بردى در « النجوم الزاهرة » ، ضمن وقايع سال 655 ( ص 48 تا 50 ج 7 چاپ دار الكتب مصر ) و ديار بكرى در « تاريخ الخميس » ص 376 ج 2 ( چاپ بيروت ) نوشته‌اند ، كاملًا صحيح و دور از غرض دانست ، و اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه اگر هوشيارى ابن علقمى و حسن تدبير او نمى بود لشكر مغول و هلاكو بر بغداد و بين النهرين خسارتى را كه بر نيشابور و رى زدند مى زدند و به خوانندگان گرامى توصيه مى كنم در اين باره به مقاله ( ) و تكملهء آن به قلم آقاى علينقى منزوى در دانشنامهء ايران و اسلام ، ص 732 و حواشى مرحوم علامه محمد قزوينى بر « جهانگشاى جوينى » صفحات 451 و 452 ج 3 و مبحث « رجال مقتدر شيعه و اثر آنان » در صفحات 134 تا 137 بخش اول ج 3 « تاريخ ادبيات در ايران » استاد محترم دكتر ذبيح اللّه صفا مراجعه فرمايند ، تا علل سقوط بغداد و انقراض حكومت بنى عباس و سهم ابن علقمى را در حفظ بغداد و ديگر مناطق عراق روشن تر ملاحظه كنند . اشاره‌يى به كميت محتواى شرح نهج البلاغه : شرح ابن ابى الحديد بر نهج البلاغه كه از لحاظ كيفيت ، دائرة المعارفى از علوم - ادب ، كلام ، فقه ، اخلاق ، تاريخ صدر اسلام ، انساب و فرهنگ عامهء عرب است ، از لحاظ كميت هم از كتاب هاى بسيار بزرگ است . چاپ جديد اين كتاب كه به اهتمام استاد محمد ابو الفضل ابراهيم ، بر طبق تقسيم بندى خود ابن ابى الحديد ، در بيست جلد ، چاپ شده است ، شش هزار و چهار صد و شصت صفحه است . آنچه در خور ذكر است اين است كه ابن ابى الحديد ، گاه موضوعى را دو بار و ضمن دو خطبه شرح داده است ، مثلًا موضوع سقيفه ، يك بار در چهل صفحه ( از صفحه 21 تا 61